ONLYOFFICE 9.4 ra mắt: Thắt chặt giấy phép mã nguồn mở và hàng loạt tính năng mới đáng giá

Bối cảnh ra đời của ONLYOFFICE 9.4 và câu chuyện bản quyền

ONLYOFFICE 9.4 vừa được tung ra thị trường kèm theo một loạt các cải tiến đáng chú ý, nhưng điều thu hút sự quan tâm nhất của giới công nghệ lại nằm ở khía cạnh pháp lý. Bản phát hành này xuất hiện chỉ vài tháng sau khi ONLYOFFICE tuyên bố đình chỉ mối quan hệ đối tác kéo dài tám năm với Nextcloud. Nguyên nhân bắt nguồn từ sự xuất hiện của Euro-Office – một phiên bản phân nhánh (fork) được phát triển bởi một tập đoàn châu Âu. Theo phía ONLYOFFICE, dự án này đã vi phạm các điều khoản của giấy phép AGPLv3. Việc tranh chấp này đã dẫn đến một sự thay đổi trực tiếp trong phiên bản 9.4: hãng đã thắt chặt các ngôn ngữ pháp lý bên trong giấy phép của mình để quản lý chặt chẽ hơn về quyền ghi nhận tác giả, thông báo bản quyền và cách gắn nhãn cho các phiên bản đã qua chỉnh sửa.

Dưới góc độ người dùng tại Việt Nam, nơi các doanh nghiệp đang dần chuyển dịch sang các giải pháp mã nguồn mở để tiết kiệm chi phí bản quyền Microsoft Office, việc thắt chặt giấy phép này là một lời nhắc nhở quan trọng. Mặc dù ONLYOFFICE vẫn cho phép sửa đổi mã nguồn (viva le fork), nhưng họ sẽ khắt khe hơn đối với bất kỳ bên nào sử dụng trái phép thương hiệu của họ. Điều này tương tự như cách Red Hat hay các công ty công nghệ lớn bảo vệ tài sản trí tuệ trong khi vẫn duy trì tinh thần nguồn mở. Sự thay đổi này giúp đảm bảo sự ổn định của hệ sinh thái và ngăn chặn các sản phẩm 'nhái' kém chất lượng làm ảnh hưởng tới uy tín của phiên bản gốc.

Những cải tiến trong Document Editor và Spreadsheet Editor

Về mặt tính năng thực dụng, ONLYOFFICE 9.4 mang đến nhiều thay đổi giúp quy trình làm việc trở nên mượt mà hơn. Nút 'Paste' (Dán) trên thanh công cụ chính giờ đây tích hợp thêm các tùy chọn thông minh, cho phép người dùng lựa chọn giữ nguyên định dạng, bỏ định dạng, chèn hình ảnh hoặc thêm các đoạn nhỏ (snippets) như bảng biểu một cách nhanh chóng. Đối với trình soạn thảo văn bản (Document Editor), tính năng chèn đường kẻ ngang đã chính thức được bổ sung, giúp việc phân cấp nội dung và phân chia bố cục văn bản trở nên chuyên nghiệp hơn — một tính năng tưởng chừng đơn giản nhưng đã được người dùng chờ đợi từ rất lâu.

Trình chỉnh sửa bảng tính (Spreadsheet Editor) cũng không kém cạnh khi hỗ trợ chế độ tối (Dark Mode) cho các trang tính. Tính năng này chỉ hoạt động khi chủ đề tối của hệ thống được kích hoạt và người dùng có thể tùy ý bật/tắt (toggle) theo nhu cầu. Thú vị hơn, phần nền của tài liệu bảng tính giờ đây cũng có tùy chọn chuyển sang màu tối, giúp giảm mỏi mắt đáng kể cho các kế toán viên hay chuyên viên phân tích dữ liệu thường xuyên phải làm việc ban đêm. Tại thị trường Việt Nam, nơi người dùng thường xuyên làm việc với các bảng số liệu phức tạp trong thời gian dài, đây là một điểm cộng lớn về mặt sức khỏe thị giác.

Nâng cấp cho Presentation Editor và Forms

Với những người thường xuyên phải làm báo cáo, ONLYOFFICE 9.4 cung cấp thêm 25 chủ đề (themes) được thiết kế chuyên nghiệp và 20 hiệu ứng chuyển trang mới. Những bổ sung này nhằm mục đích làm sống động hơn các bài thuyết trình, giúp người xem bớt nhàm chán trong các cuộc họp kéo dài. Ngoài ra, thanh cài đặt biểu đồ (Chart settings) cũng được chuyển từ bảng bên phải sang một menu riêng biệt mang tên 'Chart Design', giúp việc tùy chỉnh dữ liệu trực quan trở nên tập trung và chuyên sâu hơn. Trình soạn thảo biểu mẫu (Forms Editor) cũng được tối ưu: khi thêm chữ ký, ứng dụng sẽ mặc định chọn hình ảnh chữ ký được sử dụng gần nhất để tiết kiệm thời gian, cùng với đó là hai bảng chức năng mới: 'Send for signing' (Gửi ký) và 'Filling status' (Trạng thái điền).

Vá lỗi bảo mật và cách thức cài đặt tại Việt Nam

Không chỉ dừng lại ở tính năng, phiên bản 9.4 còn là một bản phát hành quan trọng về an ninh mạng. Nhóm phát triển đã vá thành công nhiều lỗ hổng nghiêm trọng, bao gồm lỗi đọc ngoài phạm vi (out-of-bounds read) trong quá trình chuyển đổi định dạng XLS sang XLSX, điểm yếu trong quá trình tạo GUID giúp kẻ tấn công có thể dự đoán được mã dựa trên thời gian tạo, và lỗi vượt qua cơ chế cô lập macro (macro sandbox bypass). Điều này cực kỳ quan trọng đối với các doanh nghiệp Việt Nam khi mà mã độc ẩn dưới các tệp tài liệu văn phòng vẫn là một trong những con đường lây nhiễm virus phổ biến nhất.

Để trải nghiệm ONLYOFFICE 9.4, người dùng Windows, macOS và Linux có thể tải xuống bản cài đặt chính thức từ trang web của hãng hoặc trang phát hành trên GitHub (mục 'assets' sẽ chứa file DEB cho Ubuntu và Linux Mint). Tại Việt Nam, nếu bạn sử dụng Linux, lời khuyên là nên sử dụng phiên bản Snap để được cập nhật tự động lên các bản vá lỗi mới nhất mà không cần phải cài đè thủ công. Mặc dù phiên bản standalone cho phép giữ nguyên bộ cài đặt cá nhân, nhưng Snap lại mang tới sự tiện lợi vượt trội trong việc bảo trì hệ thống lâu dài.